19 Kasım 2026, Perşembe
İstanbul 17°C
BIST 100 11.477 %-1.57 DOLAR 50,48 +%0.07 EURO 55,52 +%0.12 GR ALTIN 6.060 TL +%0.34

VAKİTSİZ

Güncel ve Son Dakika Haber Portalı
19 Kasım 2026, Perşembe İstanbul 17°C
CANLI PİYASALAR
BIST 100 11.477 %-1.57
Dolar / TL 50,48 +%0.07
Euro / TL 55,52 +%0.12
Gram Altın 6.060 TL +%0.34
Çeyrek Altın 10.074 TL +%0.32
Sağlık

Birlikte yaşamak ama nasıl? – Betül Çotuksöken

Birlikte yaşamak ama nasıl? – Betül Çotuksöken
Yazı Boyutu:

Bu yıl Dünya Felsefe Günü tam da BM COP31’in ülkemizdeki toplantı günlerine rastlıyor. Bilindiği gibi, UNESCO insan ve dünya sorunlarına dikkat çekmek üzere, kimi günlere özel anlamlar yüklüyor ve bu yolla bize insanlığımızı, insan olarak yapmamız gerekenleri anımsatıyor. Felsefi temellerini, başka bir deyişle insan -dünya- bilgi, özellikle de felsefi bilgi ilişkilerini her zaman gündeminde tutan UNESCO Dünya Felsefe Günü’nü Türkiye Felsefe Kurumu’nun ve Türk üniversitelerinin katkısıyla 2002’de ilk kez Harran’da kutladı. 2003’ten itibaren de yine Türkiye Felsefe Kurumu’nun ve yakın bir zamanda sonsuzluğa uğurladığımız Kurum Başkanı Prof. Dr. İoanna Kuçuradi’nin konuyu UNESCO’ya taşımasıyla, kasım ayının üçüncü perşembe günü Dünya Felsefe Günü olarak kabul edildi.

Her yıl belirtilen günde dünyaya felsefeyle bakmanın önemi üzerinde duruluyor; üniversitelerde, özellikle ortaöğretim kurumlarında çok çeşitli çalışmalar yapılıyor. Günün önemine, değerine inanan kurumlar, bu yıl olduğu gibi, yarıyıl ara tatili bu haftayı kapsadığında, belirlenen tarihin öncesinde ya da sonrasında Dünya Felsefe Günü’nü gündeminde tutuyor ve çocukların, gençlerin dünyaya felsefe bilgisiyle bakmasının önemi ve hatta gerekliliği üzerinde duruyor.

UNESCO, Dünya Felsefe Günü vesilesiyle her yıl yeni bir temel konu seçiyor ve bu konuya dikkat çekmeye çalışıyor. Gerçekten de insaninsan, insan- insan olmayan ilişkilerde öylesine çok sorun var ki işte UNESCO da bu sorunları gündemine alıyor. Bu yılın temel konusu da “Dünyayı/ Yeryüzünü Birlikte Yaşamak”. Dünyada yalnızca bulunmanın ya da dünyada yer almanın değil, dünyayı birlikte yaşamanın gerekli ve yeterli koşulları üzerinde düşünmenin ve eyleme geçmenin ne denli önemli olduğunu hepimizin dikkate alması gerekiyor ama nasıl?

Eşitsizliklerin, adaletsizliklerin, ayrımcılıkların bu denli yoğun olduğu böyle bir dünyada sorunlar nasıl aşılacak? Hatta sorunları aşmanın ötesinde, sorunların henüz farkına varanların bile sayıca az olduğu, çoğu dünya insanının henüz özne olarak kendini görmediği ve başkalarınca da özne olarak görülmediği bu dünyada yapılması gereken ne çok şey var. Dünyanın karar vericilerinin yeterince duyarlı ol(a)madığı, dünyanın tüm olanaklarının neredeyse bir avuç yöneticinin eline bırakıldığı, küreselleşmenin dünyanın büyük bir kesiminin aleyhine işlediği ve bu işleyişin teknolojik olanla buluşturularak iyice hız kazandığı böyle bir dünyada, her zamankinden daha çok yeni bir aydınlanmaya, insan- dünya- bilgi/ bilgi olmayan arasındaki ilişkiler üzerinde son derece özenli bir biçimde düşünmeye gereksinimimiz var. Bu bağlamda özellikle karar vericilere ve hatta uygulayıcılara çok ama çok iş düşüyor.

Dünyayı bilinçlice yaşamada gerekli olan bilimsel bilgiyle bağlantılıyken yeterli olan bilimsel bilgiye eşlik eden ve tümüyle insan dünyasına özgü olan etik bilgiyle ya da ahlak bilgisiyle bağlantılıdır. Bu yeterli koşul da bize şu soruyu sordurur: “İnsan olarak yapabilme gücümüz olan her şeyi yapmamız gerekir mi?” Hepimizin günlük yaşamında titiz bir biçimde bu soruyu sorması ve durup düşünmesi gerekiyor; dünyayı tüm olanaklarıyla, tüm varoluşuyla düşünmemiz gerekiyor. Doğal- toplumsal- tarihsel- kültürel özneler olarak, tüm varoluşuyla dünyayı dikkate almamız, dünyanın sonsuz- sınırsız olmadığını, her şeyin her şeyle bağlantılı olduğunu düşünmemiz gerekiyor; yargıda bulunma gücümüzün eşliğinde ben- başkası ilişkisini sürekli bir biçimde dikkate alarak ve ortak insan kimliğimizi her zaman gündemde tutarak hareket etmemiz gerekiyor.

Dünyayı birlikte yaşamayı her zaman ilke edinen felsefece düşünme- bilme- eylemde bulunma/yaşama konusunda neredeyse tarihüstü diyebileceğimiz, 30 Kasım 1992’de yayımlanan ve dünyanın önde gelen filozoflarının imzaladığı “Felsefe için Çağrı” (Appello per la Filosofia) metnine bakalım: “(…) bugün dünya, yaratıcı güçlere her zamankinden çok gereksinim duymaktadır. Yaratıcılığı harekete geçirmek için, felsefi düşünce eğitimi almış kişilere gereksinimimiz var.

Bundan ötürü dünyanın tüm meclis ve hükümetlerini felsefe ile felsefe tarihi öğrenimine, ayrıca bunlarla bağlantılı olan doğa ve insan bilimleri tarihi öğrenimine -eski Yunanların düşünsel hazineleri ile büyük Doğu kültürlerinden başlayıp günümüze uzanan bu tarihin öğrenimineyer vermeye, bu öğrenimi desteklemeye ve bütün güçleriyle bu öğrenimin önemini vurgulamaya çağırıyoruz. Bu, halkların ve kültürlerin yüzeysel olmayan her karşılaşmasının, varolan çelişkilerin üstesinden gelmek ve insanlığı ‘iyilik’ yoluna yöneltebilmek için yeni kategoriler yaratmanın vazgeçilmez koşuludur.

‘İnsanlık’ teriminin ‘tüm insanlar’ anlamını taşımaya başladığı bu tarihsel anda, kültür ve yurttaşlık bilincine gereksinimimiz var.Felsefeye gereksinimimiz var.” (Türkiye Felsefe Kurumu Bülteni, Sayı: 1, Kasım 1994)

PROF. DR. BETÜL ÇOTUKSÖKEN 

UNESCO TÜRKİYE MİLLİ KOMİSYONU FELSEFE İZLEME GRUBU ÜYESİ MALTEPE ÜNİ. ÖĞRETİM ÜYESİ