19 Kasım 2026, Perşembe
İstanbul 17°C
BIST 100 11.477 %-1.57 DOLAR 50,48 +%0.07 EURO 55,52 +%0.12 GR ALTIN 6.060 TL +%0.34

VAKİTSİZ

Güncel ve Son Dakika Haber Portalı
19 Kasım 2026, Perşembe İstanbul 17°C
CANLI PİYASALAR
BIST 100 11.477 %-1.57
Dolar / TL 50,48 +%0.07
Euro / TL 55,52 +%0.12
Gram Altın 6.060 TL +%0.34
Çeyrek Altın 10.074 TL +%0.32
Sağlık

Z kuşağının öfkesi

Z kuşağının öfkesi
Yazı Boyutu:

Kuzeyin güneye, batının doğuya hükmettiği dünya düzeni değişiyor. Bugün tam 81 yıl sonra ilk kez üç büyük ülkenin en yetkili isimleri bir araya geliyor. 81 yıl öncesine göre değişen İngiltere yerine Çin’in olması değil. Değişen başka şeyler var; bambaşka bir politik iklim ve bu iklimi belirleyen bambaşka bir kuşak var.

Dünyamızda ciddi bir politik kriz var. Bu krizden sonra ne olacağına ilişkin yaygın olarak politik liderler üzerinden bir okuma yapılıyor, ancak gezegenimizin yakın geleceğinde bu politik liderler bulunmuyor. Tarihte belki de ilk kez dünya çapında kuşaklar karşı karşıya geliyor. Bir tarafta dünyanın yönetim kademelerini elinde tutan yaşlı, yaşlanmış zihinlerle yaşayan politikacılar, bir tarafta ise bambaşka bir çağın yaşayıcısı olan Z ve T kuşakları –kimi adlandırmacılara göre α (Alfa) kuşağı.

Yaygın kabule göre 1990’lı yılların sonları ile 2010’lu yılların başlarında doğan insanlara Z kuşağı deniyor. En başat özellikleri internet dünyasının ve taşınabilir dijital teknolojilerin içinde büyümüş olmaları. T kuşağı ise genellikle 2010 ve sonrası doğumlu insanları ifade ediyor. Bu kuşağın başat özelliği ise dokunmatik telefonlar, tabletler ve yapay zekâ gibi teknolojilerle büyümesi değil, doğrudan bu teknolojilerin içine doğmaları.

En yakın tarihli nüfus verilerine göre dünyada bugün 8,32 milyar insan yaşıyor. Bu nüfusun 980 milyonunu 62-80 yaş aralığındaki Baby Boomers (Bebek Patlaması) kuşağı; 1,45 milyarını 46-61 yaş aralığındaki X kuşağı; 1,87 milyarını ise 30-45 yaş aralığındaki Y kuşağı oluşturuyor. Artık 81 yaş üzerinde olan Sessiz kuşaktan geriye kalan yaşayan sayısı ise 160 milyon civarlarında. İkinci Dünya Savaşını yaşayan ve Büyük kuşak olarak bilinen 1927 ve öncesi doğumlu yaşayan insan sayısı ise bugün bir milyondan bile az.

Dünyada yaşayan Z kuşağı sayısı ise 2,05 milyar. Bu sayı onları insanlık tarihinin gördüğü en kalabalık kuşak yapıyor. Arasındaki ayrımın kesin olarak yapılamadığı T kuşağıyla birleştiklerinde ise sayıları 3,65 milyarı geçiyor –yani toplam dünya nüfusunun neredeyse yarısı!

Hal böyleyken, bugün ülkeleri yöneten en yetkili politikacıların ortalama yaşı 62 ve dünya genelinde ülkeleri yöneten insanların yaklaşık yüzde 58’i de Baby Boomers ve daha önceki kuşaklardan.

Her ne kadar ülkemizde 68 ve 78 gibi kuşaklardan söz edilse de kuşaklar arasındaki politik dönüşümler üzerine çok fazla düşünüldüğünü söylemek zor. Daha çok kuşak tanımlarının çok yanlış olduğunu öne süren aceleci zihinlerle yaşıyoruz. Bu zihinlerin büyük çoğunluğu itirazlarını kuşakların o dönemde yaşayan her insanı kapsamadığı –hatta çok azını kapsadığı– üzerine kuruyor. Bu itirazların öne sürdüğü temel argüman doğru, ancak kurulan argüman zinciri tümüyle yanlış –ama bu kısım bu yazının konusu değil.

Konumuz, bu devasa kuşağın mevcut dünya düzenine dahil edilememesi. Yakın geleceğin iş gücü olan bu kuşağın üyeleri, ekonomik ve politik yaşama bir türlü entegre edilemiyor. Mevcut düzenin içinde onlara bir yer açılamıyor. Bugün, geri kalmış ya da gelişmekte olan ülkelerde her on üyesinden biri işsiz durumda ya da güvencesiz sözde bir işte çalışıyor. Gelişmiş ülkelerde bile bu oran hiç de azımsanmayacak seviyelerde seyrediyor.

En fazla iki, üç on yıl sonrasında dünya üzerinde hiçbir etkileri kalmayacak olan eski kuşaklardan politikacılar Şıncın’da (Shenzhen) dünyayı yönetme planları yaparken bu kuşak dünya çapında gün be gün öfkeleniyor, kızıyor, örgütleniyor ve isyan ediyor!

Bu isyan 1848 ve 1968 kuşaklarından kat be kat daha büyük bir boyutta ve kat bet kat daha geniş bir coğrafyada gerçekleşiyor. Doğudan batıya, güneyden kuzeye, dünyanın dört bir yanındaki ülkelerin her birinde bir gençlik hareketi var. Kendilerine Z kuşağı diyen bir kuşağın hareketi.

Afrika’dan başlayalım. Kongo’da Lutte pour le Changement (Değişim Mücadelesi) hareketi, siyasal baskılar ve yolsuzluklara karşı 2012’den beri sokak gösterileri yapıyor.

Güney Afrika’da işsizlik ve cinsiyetçiliğe karşı geleneksel partilere tepki gösteren sokak eylemleri yapılıyor. Mozambik ve Angola gibi ülkelerde sömürgecilik sonrası kurulan politik elitlere karşı gençlerin sesleri her geçen gün daha bir yükseliyor.

Senegal’de Trop C’est Trop (Fazla Fazladır) hareketi, demokratik hakların korunması ve istihdam mücadelesi içinde. Nijerya sokakları polis şiddeti, yolsuzluklar ve enflasyona karşı End Bad Governance! (Kötü Yönetime Son!) sloganıyla inliyor.

Uganda ve Tunus’ta seçimler sonrasındaki baskılara karşı haftalık parlamento yürüyüşleri düzenleniyor. Tanzanya’daki isyanın odak noktası ise seçim hileleri.

Fas ve Madagaskar’daki isyancılar kendilerini bizzat kuşaklarıyla anıyor: Gen Z 212 ve Gen Z Mada.

Kenya ise Afrika’daki Z kuşağı isyanının öncüsü konumunda. 2024’te artırılmak istenen vergilere dur demeyi başarmışlardı, şimdi hesap verebilir bir politik yapı için mücadeleye devam ediyorlar.

Asya’ya geçelim. Nepal’de geçen yıl çıkarılmaya çalışılan sosyal medya yasaklarına karşı ayaklanan gençler, başbakan KP Sharma Oli’yi istifa ettirmekle kalmayıp Mart 2026’daki seçimlerde de iktidarı değiştirmeyi başardı.

Benzer şekilde Bangladeş’te de kamu istihdamındaki kota sistemine karşı başlayan protestolar, yalnızca başbakan Şeyh Hasina’nın otoriter yönetimini devirmekle kalmadı, bu başbakanı ülkeden helikopterle kaçacak düzeyde korkuttu!

Hindistan’da sızdırılan üniversite sınav sorularından sonra artan eylemler, iktidar güdümlü Yüksek Mahkeme Başyargıcının kendilerine “hamam böcekleri” demesi üzerine müthiş bir ivme kazandı. Eylemciler eğitim bakanını istifa ettirmeyi başardı; üç çeyrek yüzyıldır yasal olmasa da fiili olarak bir kast sistemi üzerine kurulu ülkenin geleneksel politik yapısı, tarihinin en zor ve muhtemelen son günlerini yaşıyor.

Sri Lanka’da da yolsuzluk ve ekonomik çöküş sonrasındaki eylemler devlet başkanının istifasına yol açtı. Pakistan’da ise internet kesintileri ve baskılara karşı gün be gün büyüyen bir gençlik hareketi filizleniyor.

Endonezya’da ülke geneline yayılan eylemler, çeşitli milletvekili ayrıcalıklarının sonlandırılması ile bazı bakanların görevden alınmasını sağladı.

Filipinler’de sahte sel kontrolü projeleri üzerine sokaklara dökülen gençler sayesinde birçok “ayrıcalıklı” kişi tutuklanarak yargı önüne çıkarılmaya başlandı.

Timor Leste ve Myanmar’daki kitlesel eylemlerin en ön saflarında gençler var. Güney Kore’de adalet için sokaklara dökülen gençlerin sayısı giderek artıyor.

Toplumsal dönüşümlerin en merkezi kıtası olan Avrupa’da da sokaklar hemen her gün yeni bir eyleme konu oluyor. Fransa’da liselilerin başlattığı eğitim isyanı bunların en büyüğü. Almanya’daki gençlerin büyük çoğunluğu Gen Z regelt (Z kuşağı halleder) inisiyatifiyle yol alıyor. Benzer şekilde İspanya, Portekiz, Belçika, İtalya, Hollanda ve Yunanistan’da da eğitim kesintileri, konaklama krizi gibi konular gençleri sokaklara döküyor.

Arnavutluk’ta Mayıs’ta koruma altındaki bir adaya yönelik tatil projesine karşı başlayan eylemler, kısa sürede hükümet karşıtı bir kimliğe bürünerek Flamingo Devrimi diye anılmaya başladı.

Çekya’da hükümetin kamu yayıncılığının bütçesini kesme planına Praglı üniversitelilerin gösterdiği tepki, birkaç gün içinde yüzbinlerce kişinin katıldığı tam bir demokrasi savunusuna dönüştü.

Bulgaristan ve Sırbistan’da yolsuzluk ve kötü yönetim karşıtı eylemler iktidarları değiştirmeyi başardı. 

Ve İngiltere, Norveç, Danimarka gibi ülkelerde monarşi karşıtı sesler, her zamankinden daha fazla çıkıyor.

Devrimlerin ve ABD emperyalizminin zulmü altında yaşayan Amerika kıtası ülkelerinde de isyanlar önceki kuşakların birikimiyle yol alıyor.

Meksika’da artan suç oranları, cezasızlık ve yolsuzluklara karşı önce sosyal medyada başlayan mizahi paylaşımlar, sonrasında sokakları inleten kitlesel eylemlere dönüştü.

Peru’da emeklilik reformu ve yolsuzluk skandallarına karşı yapılan “Z kuşağı yürüyüşleri” büyük ses getiriyor.

Brezilya ve Arjantin’de eğitim bütçesi, kemer sıkma politikalarına karşı “direniş” sözcüğü sosyal medya mecralarına yazıldığı kadar sokak duvarlarına da kazınıyor.

Şili, Kolombiya ve Bolivya’daki gençler, gelir dağılımındaki eşitsizlik ve eğitim hakkından mahrum edilme politikalarına karşı sokak eylemlerine öncülük ediyor.

Z kuşağının neleri değiştirmekte olduğunu en yakın zamanlarda gördük. Geleneksel ABD ve İsrail iş birliğinin bu gençler için bir karşılığının olmadığını ABD’deki İsrail karşıtı eylemler fazlasıyla gösterdi, gösteriyor. ABD ciddi bir demokrasi değil, var kalma krizi yaşıyor. Rusya, devrimci ve kültürel donanımının verdiği niteliklerini bir hayli yitirmiş durumda. Çin, devrimci geçmişinin ve güçlenen ekonomisinin aksine özgür bir sosyal yaşamın önüne koyduğu barikatlardan dolayı genç nüfusundan büyük bir tepki topluyor.

Dünya gençliği yeni bir sol kültür şekillendiriyor. Yozlaşmanın yalnızca sağcıların ve sağ söylemlerin bir eseri değil, sol söylemleri benimseyip kendilerine sosyalist, komünist vb adları yakıştıran yönetimlerin ve yöneticilerin de bir eseri olduğunu bu gençler, çok iyi görüyor ve çok iyi biliyor!

Dünya genelinde önümüzdeki günlerin ve yılların bir kuşak devrimi mi, yoksa gerontokrasi kâbusu mu olacağını hep birlikte biz de göreceğiz.

Türkiye’ye gelince, geleceğimizin, faşizmin 21. yüzyıl örneği olarak tarihe geçecek bir rejimi sürdürmek için gün be gün baskıları artıranlar ile bu baskılara boyun eğenlerin mi, yoksa Gezi’yle başlayan ve hiç de geleneksel motiflerle ilerlemeyen ve bu ülkenin bir devrimle kurulduğunu bilerek direnen gençlerin mi elinde olduğunu hep birlikte anlayacak, hep birlikte yaşayacağız.

Birkaç on yıl sonrasında politikada hiçbir etkileri kalmayacak olanların kâbusa çevirmek istediği dünyamızda hassas ve yenilenmiş bir demokratik düzen mücadelesi veren yeni kuşakları işitin, görün, bilin!

Hayır! Onlara bir şeyler anlatmayın, onları anlamaya çalışın!