Gelin, konuyu daha anlaşılır olması için soru-cevap şeklinde anlatmaya çalışalım. Bu arada

Prof. Dr. Nusret Fişek hocamızı saygı ve sevgiyle analım.

Sağlığın sosyalizasyonundan ne anlıyoruz?

Sağlığın alınıp satılan bir mal değil, devletin herkese eşit sunması gereken bir hak olması demektir.

1961’de Nusret Fişek’in öncülüğünde çıkarılan 224 sayılı Kanun bunun temelidir.

Yani sağlıkta piyasalaştırma değil, sosyalleştirmedir. Herkese, her yerde, parasız ve eşit sağlık hizmeti sunumudur.

Koruyucu hekimlik nedir? Neden tedavi hekimliğinden öncelikli ve üstündür?

Hastayı, hasta olmadan korumaktır.

Hastalandıktan sonra tedavi etmek pahalıdır, geç kalınmış olabilir ve acı vericidir. Koruyucu hekimlik ise temiz su, aşı, sağlıklı gıda, anne takibi ve kanser taraması demektir. Koruyucu hizmete harcanan 1 Türk lirası, 10 Türk liralık tedavi masrafını önler.

Türkiye koruyucu hekimliği neden terk etti?

1980’den sonra sağlıkta dönüşüm adı altında sağlık ticarileşti.

Hastane sayısı artmasına rağmen sağlık ocakları kapatıldı.

Aile hekimliği performansa bağlandı.

Hekim hastaya bakmaya, hasta müşteri olmaya zorlandı.

Sistem, koruyan değil, ameliyat eden hekimi giderek ödüllendirmeye evrildi.

Sağlık ocağı ile aile hekimliği arasındaki fark nedir?

Sağlık ocağı bölge tabanlıydı.

Hekim mahallesini tanır, ev ziyaretine giderdi. Suyuna, çöpüne bakardı.

Aile hekimliği liste tabanlı, performansa dayalı bir duruma sokuldu.

Hekim artık hastanın değil, sistemin memuru gibidir.

Sosyalleştirme ekibi olarak hekim, hemşire, ebe ve çevre sağlığı çalışanı birlikte çalışırdı.

Neden bugün de en çok enfeksiyon hastalıklarıyla uğraşıyoruz?

Çünkü altyapı bozuldu.

Verem, kızamık, ishal…

Bunlar mikroptan çok, yoksulluk hastalıklarıdır.

Kanalizasyon, temiz su, kalabalık ev ve aşıya erişim konusunda sorunlar varsa hastalıkların geri dönmesi kolaydır.

Kızamık salgını, yalnızca bir virüs salgını değil, koruyucu hekimlik sisteminin çöküşüdür.Aşı karşıtlığı neden arttı?

Çünkü devlet aşıya güveni kaybetti.

Aşı, zorla değil; anlatarak, ikna ederek yapılır.

Eskiden sağlık ocağı hemşiresi kapı kapı gezer, anneyi ikna ederdi.

Şimdi randevu sisteminde kimse anlatmıyor.

Boşluğu maalesef sosyal medyadaki yalanlar dolduruyor.

Ana-çocuk sağlığı neden bir ülkenin aynasıdır?

Bir ülkede bebek ölüm hızı neyse, o ülkenin adaleti odur.

Anne doğumda ölüyorsa, bebek ilk yılında ölüyorsa orada sistem yok demektir.

Koruyucu hekimlik önce gebeyi, lohusayı ve bebeği korur.

Nusret Fişek hocamız devamlı bunu söylerdi: “Bebeği kurtarmayan ülke, geleceğini kurtaramaz.”

Kanser taramaları neden parasız ve zorunlu olmalı?

Meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanseri erken yakalanırsa %95 iyileşir.

Ama tarama paralı veya ulaşılmazsa kadın ancak geç evrede gelir.

Koruyucu hekimlikte tarama lüks değil, haktır.

Her kadına 2 yılda bir mamografi devlet tarafından yapılmalıdır.

İşçi sağlığı koruyucu hekimliğin bir parçası mı?

En önemli parçasıdır.

Madende, inşaatta, tekstilde ölen işçi, tedavi eksikliğinden değil, koruyucu önlem yokluğundan ölüyor.

İşyeri hekimi patronun değil, işçinin hekimi olmalıdır.

Meslek hastalıkları en çok gizlenen hastalıklardır.

Çevre sağlığı ile ruh sağlığı bağlantılı mıdır?

Doğrudan bağlantılıdır.

Havası kirli, suyu pis, gürültülü, yeşilsiz mahallede çocukta astım, yaşlıda depresyon gelişir. Sağlığın sosyalizasyonu çevreye de bakar. Park, temiz hava ve güvenli sokak birer ilaçtır.Günümüzde aile hekimi koruyucu hizmet yapabiliyor mu?

Yapmak istiyor ama yapamıyor.

Günde 70 hastaya bakmak zorunda olan hekim gebeyi nasıl izlesin, çocuğu nasıl takip etsin?Performans sistemi hekimi “müşteri memnuniyeti”ne zorluyor.

Hekim tükenmiş durumda. Koruyucu hekimlik için hekime zaman lazım.

Hasta başına 5 dakika değil, 30 dakika lazım.

Özel hastaneler koruyucu hekimlik yapar mı?

Çünkü koruyucu hekimlikten para kazanılmaz.

Sağlam insanı korumak kazanç getirmez.

Özel sektör hasta insanı sever ve onu ister.

Bu yüzden koruyucu hizmetler ancak kamu eliyle, kazanç amacı gütmeden yapılır.

Koruyucu hekimlikte hemşire ve ebenin rolü nedir?

Açık söyleyeyim, temel direğidir.

Eskiden ebe köyün anasıydı.

Doğumu, aşıyı, gebe takibini ebe yapardı.

Bugün ebe ve hemşire masa başında evrak dolduruyor.

Onları sahaya çıkarmadan koruyucu hekimlik olmaz.

Pandemide neler öğrendik?

En büyük ders şu: Sağlığı piyasaya bırakırsan pandemide maske bile bulamazsın.

Küba, Vietnam gibi koruyucu sistemi güçlü ülkeler pandemiyi daha az ölümle atlattı.

Türkiye’de filyasyon yapan sağlık ocakları olsaydı daha az insan ölürdü.

Pandemi, koruyucu hekimliğin ne kadar yaşamsal olduğunu gösterdi.

Sağlık haktır diyorsak ne yapmalıyız?

Sağlık ocakları modelini geri getirmeliyiz.

Her mahalleye ekip kurmalıyız.

Koruyucu hizmetleri parasız, herkese eşit sunmalıyız.

Aşı, tarama ve gebe takibi ücretsiz olmalıdır.

Hekimi tüccar değil, halkın hekimi yapmalıyız.

Performans değil, nüfus sağlığı esas alınmalıdır.

Sağlık bir haksa onu ancak sosyalleştirerek koruyabiliriz.

Sözlerimi, Fahri Kayahan’dan alınma güzel bir Malatya türküsünün dizeleriyle tamamlayayım.

Hekim hekim dolaşma dönemi umarım biter.

“Kalbimde bir yara var.

Mektubum git yara var.

Hekim hekim dolaşalım.

Ne ilaç ne çare var…”